Bunaíodh An Cumann Gaelach, An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath (COBÁC) sa Choláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath sa bhliain 1908. An aidhm atá ag an gcumann ná an Ghaeilge a chur chun cinn trí imeachtaí sóisialta a eagrú agus trí labhairt na teanga a spreagadh ar champas na hOllscoile.

Tá nasc láidir idir stair an chumainn agus saol na Gaeilge le céad bliain anuas, rud atá soiléir ón mbaint atá ag iar-reachtairí an chumainn leis an nGaeilge a chur chun cinn. Bhí tionchar nach beag ag an gcumann ar shaol na hollscoile agus d’fhág go leor iarbhall a lorg ar stair na tíre. Chuir na hiarbhaill seo go mór le heagraíochtaí Gaeilge timpeall na tíre, le riarachán an stáit agus le saol sóisialta na tíre. Bhí Tomás de Bhaldraithe agus Cearbhall Ó Dálaigh ina measc siúd. Le blianta beaga anuas is iondúil go mbíonn breis is míle ball sa chumann agus go mbíonn sé ar na cumainn is mó sa choláiste.

Gradam de hÍde

Bronann an cumann Gradam De hÍde ar dhuine taobh amuigh den choláiste a meastar eácht ar leith ar son na teanga a bheith déanta acu. Bhuaigh Des Bishop, Mícheál D. Ó hUiginn agus Hector Ó hEochagáin an gradam speisialta seo thar na blianta.

Buaiteoirí an Bhoinn Óir

Bhronntaí bonn óir i laethanta tosaigh an chumainn don bhall ba mhó a chabhraigh le cur chun cinn na Gaeilge, nós a athmhúsclaíodh i mbliain chomóradh céad bliain an chumainn.

2007 Aoife Breathnach
2009 Brian Ó Monacháin
2010 Emma Ní Nualláin
2011 Gavin Ó Briain
2012 Iseult Ní Rinn
2013 Eoin Mac Aodha Bhuí
2014 Seán Mac Conchoille
2015 Gearóid Óg Ó Greachái
2016 Lorraine Ní Staic
2017 Cecily Ní Chionnaith

Iar Reachtairí

2019 Méabh Ní Chathail
2018 Hugh Mac Giolla Chearra
2017 Jamie Mac Uiginn
2016 Shane Ó Gruagáin
2015 Séamus Ó Ceanainn
2014 Dónal Ó Catháin
2013 Aodh Ó Canainn
2012 Shane Ó hAonghusa
2011 Éadaoin Nic Giolla Bhrighde
2010 Edel Ní Bhraonáin
2009 Jennifer Ní Churtín agus Tríona Ní Mhurchú
2008 Eoin Ó Murchú
2007 Jack Ó Leocháin agus Aindriú Ó Faoileán
2006 Proinsias Báiceir
2005 Tadhg Ó Rodaigh
2004 Séamus Ó Cearra agus Oisín Chambers
2003 Oisín Ó Searcóid
2002 Éabha Ní Shiadhail
2001 Brighid Breathnach agus Colmán Mac Séalaigh
2000 Brighid Breathnach agus Cillín Mac Donnacha
1999 Aifric Mac Aodha agus Úna Ní Duinn
1998 Dónal Ó hIn agus Donnacha Ó Síocháin
1997 Éanna Ó Maoilearca
1996 Diarmuid Breathnach, Clíona Dukes agus Rachel Ní Fhaoláin
1995 Aodhán Ó Ríordáin
1994 Conchúr Mac an Ultaigh
1993 Liza Nic Uidhir
1992 Aedín Ní Ghormiaigh
1991 Fionnán Ó hÓgháin
1990 Máire Aobhinn Ní Ógáin
1989 Úna Kirk
1988 Siobhán Ní Dhonnchú
1987 Sinéad Ní Chonláin
1986 Aengus Mac Grianná
1985 Attracta Ní Bhrádaigh
1984 Máire Nic Ghearrailt
1983 Emer Ní Bhrádaigh
1982 Laoise Nic Giolla Chearra
1981 Breandan Ó Dutaigh
1980 Máire Ní Bhráithe
1979 Rósmáire Ní Dheaghaidh
1978 Muireann Ní Mhóráin
1977 Seán Ó Conaill
1976 Seán Ó Scanláin
1975 Oilibhéar de Búrca
1974 Olive Cornelia
1973 Briain Ó Cuív
1972 Antoin Mac Cába
1971 Donncha Ó hÉallaithe
1970 Caoimhín Ó Ruairc agus Seán Mac Mathúna
1969 Dáithí Ó hÓgáin agus Feargal Ó Móráin
1968 Cóilín Ó Corrbuí
1967 Aogán Ó Muircheartaigh
1966 Máire Ní Mhaithúna
1965 Seán Ó Beacháin
1964 Uaitéar Ó Ciaruáin
1963 Domhnaill Mac Domhnaill
1962 Mícheál Ua Núnáin
1961 Deirdre Ní Laoire
1960 Tony Ó Dóngáin
1959 Eoghan Ó hAnluain
1958 Bláthnaid Ní Dhuibhne
1957 Breandán Ó Dúill
1956 Fionnbarra Ó Cinnéide
1955 Antoin Mac Gabhann
1954 Brian Ó Braonáin
1953 Mícheál Ó Bréartúin
1952 Mícheál Ó Riain
1951 Seoirse Ó hÉigeartaigh
1950 Dónall Mac an Bhaird
1949 Seán P. Ó hAoláin
1948 Pádraig de Paor
1947 Colm A. Ó Suilleabháin
1946 Fearghus Ó Foghludha
1945 Pádraig Ó Fiaidh
1944 Dónall Ó Móráin
1943 Conchubhar Mac an Bhaird
1942 Aodhagán Brioscú
1941 Séamus Ó Muireadhaigh
1940 Róisín Ní Dhochartaigh
1939 Seán Ó Cléirigh
1938 Ruaidhrí de Valéra
1937 Tomás de Bhaldraithe
1936 Máire Ní Chearbhaill
1935 Risteard Breathnach
1934 Ruairí Ó Brolcháin
1933 Aindrias Ó Cuív
1932 Cormac Ó Ceallaigh
1931 Máirín Nic Dhiarmada
1930 Cearbhall Ó Dálaigh
1929 Diarmuid Ó hAlmhuin
1928 Eoin Ó Brolcháin
1927 Tadhg Mac Firbhisigh
1926 Proinsias Tréanlámhach
1925 Cilian Ó Brolcháin
1924 Éamon Ó Dubhshláine
1923 Proinsias Ó Riain
1922 Muiris Mac Ionnraic agus Caitlín Ní Bhuachalla
1921 Maolmhuire Díolún
1920 Enrí Ó Murchadha
1919 Seán Ó Deaghaidh
1918
1917
1916 Liam Ó Brolcháin
1915
1914 Pádraig Ó hUallacháin
1913 Seán Breathnach
1912 Liam S Gógan
1911 Mícheál Ó hAodha
1910 Liam Ó Briain
1909 Séamus Ó Dubhghiall
1908 T.P. Ó Nualláin